Cognac là gì? VS, VSOP, XO và Fine Champagne giải thích dễ hiểu
Tuần trước một bạn khách cầm chai cognac lên, xoay xoay rồi hỏi mình: "Cognac là gì vậy anh, có phải whisky của Pháp không?". Câu hỏi nghe đơn giản mà mình phải nói gần mười phút. Nên mình viết hết ra đây, theo đúng thứ tự mình hay giải thích ở quầy: cognac làm từ gì, mấy chữ VS, VSOP, XO nghĩa là gì, Fine Champagne là sao, rồi uống thế nào cho khỏi phí chai.
Cognac là gì: rượu mạnh chưng cất từ nho
Nói ngắn nhất thì cognac là brandy, tức rượu mạnh làm từ rượu vang nho rồi đem chưng cất. Nhưng không phải brandy nào cũng được gọi là cognac. Cái tên này được luật Pháp bảo vệ, giống như sâm panh chỉ dành cho vang sủi vùng Champagne.
Vì sao chỉ vùng Cognac mới được gọi là cognac
Cognac là tên một thị trấn ở miền Tây Nam nước Pháp. Rượu chỉ được ghi chữ cognac khi nho trồng trong vùng này, chủ yếu là giống Ugni Blanc chua và nhẹ cồn, được chưng cất hai lần trong nồi đồng và ủ trong thùng gỗ sồi Pháp ít nhất hai năm. Nho chua nghe có vẻ dở, thật ra lại hợp để chưng cất vì giữ được mùi tươi.
Cognac khác whisky ở đâu
Whisky làm từ ngũ cốc như lúa mạch, còn cognac làm từ nho. Vì vậy cognac thường thơm trái cây, hoa, vani và ngọt hậu hơn; whisky thì có mùi ngũ cốc, mật ong, đôi khi có khói. Cả hai đều ủ gỗ sồi và phần lớn đều 40 độ, nên uống vào nhiều người lần đầu không phân biệt được ngay.
VS, VSOP, XO: đọc tuổi rượu trên nhãn
Đây là phần khiến người mới rối nhất. Ba ký hiệu này cho biết giọt rượu trẻ nhất trong chai đã ủ bao lâu, không phải tuổi trung bình.
Bảng tuổi tối thiểu của từng bậc
| Ký hiệu | Nghĩa | Tuổi tối thiểu | Vị thường gặp |
|---|---|---|---|
| VS | Very Special | 2 năm | Tươi, mạnh, hợp pha |
| VSOP | Very Superior Old Pale | 4 năm | Mềm, vani, trái cây sấy |
| XO | Extra Old | 10 năm | Đậm, nhiều tầng, hậu dài |
Ngoài ba bậc này, các nhà còn có những bản phối riêng nằm giữa, ví dụ Rémy Martin 1738 Accord Royal đứng giữa VSOP và XO, hay Martell Noblige đứng trên VSOP. Tên gọi khác nhau nhưng logic vẫn vậy: ủ lâu hơn thì mềm và đậm hơn.
VSOP là gì và vì sao được mua nhiều nhất
VSOP là bậc mình thấy khách chọn nhiều nhất, vì nó vừa đủ mềm để uống nguyên chất mà không quá đắt như XO. Một chai VSOP để trên bàn tiệc thì ai cũng uống được, người quen cognac lẫn người mới. Rémy Martin VSOP thiên về vani và mơ khô, Martell VSOP thiên về mận và đào chín, còn Hennessy VSOP đậm gỗ và gia vị hơn.
Fine Champagne, Grande Champagne là gì
Lần đầu thấy chữ Champagne trên chai cognac, mình cũng tưởng có pha rượu sủi. Không phải vậy.
Sáu tiểu vùng trồng nho của Cognac
Vùng Cognac chia thành sáu tiểu vùng theo chất đất. Hai vùng đất đá vôi ở trung tâm là Grande Champagne và Petite Champagne được xem là cho rượu thơm và ủ lâu tốt nhất. Chữ Champagne ở đây gốc từ tiếng Pháp cổ chỉ vùng đồng cỏ đá vôi, trùng tên với vùng làm sâm panh.
Khi nào nhãn ghi Fine Champagne
Khi cognac chỉ phối từ hai vùng này, và Grande Champagne chiếm ít nhất một nửa, nhãn được ghi Fine Champagne. Rémy Martin gần như chỉ làm loại này, nên vị của hãng mềm và dài. Martell thì phối từ nhiều vùng hơn để có vị trái cây tươi. Không có loại nào hơn loại nào tuyệt đối, chỉ là hai phong cách.
Cách uống cognac cho người mới
Nhiều người mua chai cognac về rồi rót đầy ly với cả nắm đá, uống như nước ngọt. Không sai, nhưng hơi phí.
Ly tulip, nhiệt độ phòng, rót ít
Rót khoảng 30ml vào ly tulip nhỏ miệng, để rượu ở nhiệt độ phòng. Xoay nhẹ, chờ một hai phút, ngửi từ mép ly rồi mới nhấp ngụm nhỏ. Ly đầu uống nguyên chất là cách dễ nhận ra mùi nho, vani và gỗ nhất. Nói thật, ngụm đầu với người chưa quen sẽ hơi nóng cổ, ngụm thứ ba mới bắt đầu thấy ngon.
Đá to, pha tonic và món ăn đi kèm
Từ ly thứ hai thì thêm một viên đá vuông to, hoặc pha VS, VSOP với tonic, ginger ale theo tỉ lệ 1:3 cho ngày nóng. XO thì nên giữ nguyên chất. Món ăn hợp với cognac là socola đen, phô mai, hạt rang, thịt nướng mật ong. Uống chậm, ăn kèm và đừng lái xe sau khi uống, vì 40 độ vẫn là 40 độ.
Chọn chai cognac đầu tiên thế nào
Nếu chỉ mua một chai để làm quen, mình gợi ý VSOP. Thích kiểu mềm, thơm mơ khô thì chọn nhà Rémy Martin; thích thanh, trái cây chín thì chọn Martell; thích đậm gỗ, nhiều gia vị thì Hennessy. Đã quen rồi và muốn đậm hơn mà chưa tới XO thì thử Rémy Martin 1738 hay Martell Noblige.
Bản giới hạn có đáng mua không
Các bản Limited Edition như hộp vẽ tranh của Huang Yuxing, bản Saigon chữ SGN hay hộp tangram của Christoph Niemann có rượu bên trong giống bản thường. Mua để uống thì không cần, mua để biếu thì rất đáng vì hộp đã đẹp sẵn. Điểm trừ là các bản này về theo đợt, hết là phải chờ mùa sau.
Tổng kết
Cognac là rượu mạnh chưng cất từ nho, làm đúng vùng Cognac của Pháp. VS, VSOP, XO cho biết tuổi rượu trẻ nhất trong chai, còn Fine Champagne nói rượu đến từ hai vùng đất tốt nhất. Người mới cứ bắt đầu với một chai VSOP, ly tulip và một chút kiên nhẫn. Nếu muốn cầm thử vài chai trước khi chọn, bạn cứ ghé Shop Rượu Thủ Đức Đỗ Mai. Còn đặt online thì shop giao hỏa tốc trong ngày tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Cognac là một loại brandy, tức rượu mạnh chưng cất từ rượu nho. Nhưng chỉ brandy làm đúng vùng Cognac ở Pháp, theo luật của vùng, mới được gọi là cognac.
VSOP là viết tắt của Very Superior Old Pale, nghĩa là giọt rượu trẻ nhất trong chai đã ủ ít nhất 4 năm trong thùng gỗ sồi. Rượu mềm và thơm hơn bậc VS.
Phần lớn cognac bán ở Việt Nam có nồng độ 40%, ngang whisky phổ thông. Luật vùng Cognac yêu cầu tối thiểu 40% khi đóng chai.
Đó là cognac phối từ hai tiểu vùng Grande Champagne và Petite Champagne, trong đó Grande Champagne chiếm ít nhất một nửa. Chữ Champagne là tên vùng đất, không liên quan rượu sủi.
Nên bắt đầu với một chai VSOP, uống nguyên chất ly đầu rồi thêm một viên đá to. VSOP đủ mềm để làm quen mà vẫn thấy rõ mùi trái cây và gỗ sồi.
Rượu vang, whisky, cognac và hộp quà chính hãng tại Shop Rượu Thủ Đức Đỗ Mai — giao nhanh, thanh toán VietQR.
